آنچه در مورد تسمه تایم باید بدانید

تسمه تایم چیست؟

همه‌چیز درباره‌ی این قطعه‌ی حیاتی موتور شاید برای شما هم سؤال پیش آمده باشد که تسمه تایم چیست و چرا این‌قدر در مورد آن هشدار داده می‌شود. در ادامه با این قطعه و نقش حیاتی‌اش در موتور خودرو آشنا خواهید شد. تسمه تایم (تسمه تایمینگ) چیست؟ تسمه تایم یا تسمه تایمینگ، یک تسمه‌ی لاستیکی است که در داخل پیشرانه قرار دارد و میل‌لنگ خودرو را به میل‌سوپاپ یا میل‌سوپاپ‌ها متصل می‌کند. به‌طور کلی سرعت گردش میل‌سوپاپ نصف سرعت گردش میل‌لنگ است و تسمه تایم وظیفه‌ی تنظیم زمان صحیح باز و بسته شدن سوپاپ‌ها را بسته به موقعیت پیستون‌ها بر عهده دارد. این هماهنگی برای عملکرد صحیح پیشرانه‌ی خودرو کاملاً ضروری است.

امروزه برخی از خودروها از تسمه تایم و برخی دیگر از زنجیر تایم استفاده می‌کنند. بین این دو تفاوت اساسی وجود دارد: زنجیر تایم به دلیل جنس فلزی خود معمولاً مانند تسمه تایم دچار فرسودگی نمی‌شود و از لحاظ تئوری، عمر آن به اندازه‌ی عمر خود پیشرانه است و نیازی به تعویض دوره‌ای ندارد. برای این‌که بدانید خودروی شما از نوع تسمه تایم است یا زنجیر تایم دارد، کافی است دفترچه راهنمای مشتریان خودروی خود را باز کرده و بررسی کنید که آیا کیلومتر تعویض تسمه تایم در آن ذکر شده است یا نه. راه دیگر نیز تماس و پرسش از کارشناس فنی نمایندگی فروش خودروی شماست.

چه زمانی وقت تعویض تسمه تایم است؟

سؤال اصلی این است که چه زمانی باید تسمه تایم خودروی خود را عوض کنیم. خودروسازان مختلف برای مدل‌های مختلف خودرو، کیلومترهای متفاوتی را برای تعویض تسمه تایم اعلام می‌کنند که معمولاً از ۶۰ هزار کیلومتر تا بالاتر را شامل می‌شود. برخی خودروها زودتر و برخی دیرتر به تعویض تسمه تایم نیاز پیدا می‌کنند. یکی از مشکلاتی که هنگام خرید خودروی دست دوم وجود دارد این است که معمولاً مشخص نیست تسمه تایم خودرو تعویض شده یا نه، و اگر تعویض شده، دقیقاً چه زمانی بوده است. اگر در این خصوص تردید دارید، بهتر است به یک مکانیک مراجعه کنید تا تسمه تایم را مورد بازبینی قرار دهد. مکانیک به‌سادگی و تنها با برداشتن کاور (پوشش) تسمه تایم می‌تواند وضعیت آن را بررسی کند. پیش از انجام سفرهای طولانی نیز همیشه توصیه می‌شود تسمه تایم خودرو مورد بازدید قرار گیرد.

اگر خودروی شما از نوع دارای تسمه تایم است، بهتر است همواره بر اساس زمان‌بندی تعیین‌شده توسط کارخانه‌ی سازنده اقدام به تعویض آن کنید. به‌طور معمول، تعویض تسمه تایم یک‌سری کارهای جانبی دیگر (مثل بررسی تسمه‌های هرزگرد، تسمه کشنده و گاهی واتر پمپ) را نیز در پی دارد؛ بنابراین بسته به نوع و مدل خودروی شما، هزینه‌ی این کار ممکن است نسبتاً بالا باشد. اما در عوض، با انجام این تعویض به‌موقع، دیگر بابت سلامت خودروی خود آرامش خاطر خواهید داشت.

جدول زمان تعویض تسمه تایم در خودروهای معروف ایرانی

برای راهنمایی بهتر، در جدول زیر بازه‌ی تقریبی تعویض تسمه تایم برخی از پرفروش‌ترین خودروهای داخلی را می‌بینید.

توجه داشته باشید این اعداد تقریبی و بر اساس توصیه‌های رایج کارشناسان و نمایندگی‌ها هستند؛ برای دقیق‌ترین عدد همیشه به دفترچه راهنمای خودروی خودتان مراجعه کنید.

نکته‌ی مهم: حتی اگر خودروی شما به کیلومتر توصیه‌شده نرسیده، اما بیش از ۴ تا ۵ سال از آخرین تعویض (یا تولید خودرو، در صورت نو بودن) گذشته باشد، باز هم بهتر است تسمه تایم بررسی شود؛ چون جنس لاستیکی آن با گذشت زمان، حتی بدون کارکرد زیاد، دچار خشکی و ترک‌خوردگی می‌شود.

بدترین حالت ممکن چیست؟

بدترین اتفاقی که می‌تواند بیفتد، پاره شدن تسمه تایم است که می‌تواند آسیب جدی به پیشرانه‌ی خودرو وارد کند. البته میزان این آسیب به نوع طراحی پیشرانه بستگی دارد. اگر طراحی خودروی شما از نوع موتورهایی باشد که سوپاپ‌های آن هنگام باز شدن وارد محدوده‌ی حرکتی پیستون می‌شوند (مانند پژو ۲۰۶)، پاره شدن تسمه تایم باعث برخورد سوپاپ باز با پیستون در حال بالا آمدن می‌شود. این برخورد نه‌تنها سوپاپ‌ها را از بین می‌برد، بلکه در برخی موارد می‌تواند به سر سیلندر نیز آسیب برساند. به این نوع پیشرانه‌ها اصطلاحاً موتور تداخلی (Interference) گفته می‌شود.

در حالت کارکرد عادی، زمان‌بندی پیشرانه طوری تنظیم شده که حرکت سوپاپ و پیستون با یکدیگر تداخل نداشته باشد و در نتیجه برخوردی رخ ندهد. اما اگر پیشرانه‌ی خودروی شما از نوع غیرتداخلی (Non-Interference) باشد (مانند پراید)، در صورت پاره شدن تسمه تایم، آسیبی به سوپاپ‌ها و سایر بخش‌های پیشرانه وارد نمی‌شود و تنها اتفاقی که می‌افتد، خاموش شدن ناگهانی موتور است.

با یک تسمه تایم کهنه رانندگی نکنید

همان‌طور که اشاره شد، تعویض به‌موقع تسمه تایم یکی از مهم‌ترین سرویس‌های خودرو محسوب می‌شود. اگر تسمه تایم خودرو کهنه شده باشد، ریسک پارگی آن به‌شدت افزایش می‌یابد و اگر ناگهان پاره شود، بسته به نوع موتور، می‌تواند عواقب جدی و پرهزینه‌ای به همراه داشته باشد. بهترین راهکار این است که هرگز بازه‌ی زمانی یا کیلومتری توصیه‌شده برای تعویض تسمه تایم را نادیده نگیرید.