دستهبندی سنسورها بر اساس کارکرد
۱. سنسورهای موتور
سنسور اکسیژن (Lambda / O2 Sensor)
در مسیر اگزوز نصب میشود و میزان اکسیژن باقیمانده در گازهای خروجی را اندازه میگیرد. ECU از این داده برای تنظیم نسبت هوا به سوخت (AFR) استفاده میکند. خودروهای مدرن دو سنسور دارند: یکی قبل از کاتالیست و یکی بعد از آن. خرابی آن مصرف سوخت را به شدت افزایش میدهد.
سنسور دمای آب موتور (ECT)
دمای مایع خنککننده را رصد میکند. ECU در دمای پایین مخلوط غنیتری میسازد و زمان جرقه را تنظیم میکند. خرابی آن باعث گرمشدن بیش از حد یا مصرف زیاد سوخت در سرما میشود.
سنسور دمای هوای ورودی (IAT)
چگالی هوای ورودی به موتور را محاسبه میکند. هوای سرد چگالتر است و نیاز به سوخت بیشتری دارد. این سنسور معمولاً داخل فیلتر هوا یا مجرای ورودی قرار دارد.
سنسور جریان هوا (MAF)
دقیقاً مقدار هوای ورودی به موتور را گرمسیمای اندازه میگیرد. یکی از مهمترین سنسورهای موتور است. کثیفی آن با یک اسپری تمیزکننده MAF قابل رفع است.
سنسور فشار مطلق مانیفولد (MAP)
فشار داخل مانیفولد هوا را اندازه میگیرد. در موتورهای توربو اهمیت مضاعف دارد چون فشار تقویت را نیز رصد میکند. در برخی خودروها به جای MAF استفاده میشود.
سنسور موقعیت میللنگ (CKP)
موقعیت و سرعت چرخش میللنگ را لحظهبهلحظه به ECU میگوید. ECU از این داده برای تنظیم دقیق زمانبندی جرقه و پاشش سوخت استفاده میکند. خرابی کامل آن = خودرو روشن نمیشود.
سنسور موقعیت میلسوپاپ (CMP)
مکمل CKP است. موقعیت میلسوپاپ را تشخیص میدهد تا ECU بداند کدام سیلندر در مرحله تراکم است. در موتورهای CVVT/VVT نقش مستقیم در کنترل تایم سوپاپ دارد.
سنسور ضربه (Knock Sensor)
لرزشهای ناشی از احتراق زودرس (پینگ) را حس میکند. وقتی ضربه تشخیص داد، ECU زمان جرقه را عقب میاندازد. خرابی آن در درازمدت به موتور آسیب میزند.
سنسور موقعیت دریچه گاز (TPS)
زاویه باز بودن دریچه گاز را اندازه میگیرد. در خودروهای با دریچه گاز الکترونیکی (Drive-by-Wire) دو سنسور TPS برای ایمنی وجود دارد.
سنسور فشار روغن
افت فشار روغن را تشخیص میدهد. سادهترین نوع آن یک سوئیچ فشاری است که چراغ روغن را روشن میکند. نسخههای پیشرفتهتر فشار دقیق را اندازه میگیرند.
۲. سنسورهای سیستم سوخت
سنسور فشار ریل سوخت
در موتورهای انژکتوری مستقیم (GDI/TGDI) فشار سوخت داخل ریل را رصد میکند. این فشار میتواند تا ۲۰۰ بار برسد. کوچکترین انحراف روی کیفیت پاشش تأثیر مستقیم دارد.
سنسور سطح سوخت
یک شناور مکانیکی متصل به یک مقاومت متغیر است. سادهترین سنسور خودرو اما یکی از پرخرابیترینها به دلیل رسوب بنزین بیکیفیت.
۳. سنسورهای سیستم ترمز و پایداری
سنسور سرعت چرخ (WSS)
قلب سیستم ABS است. سرعت چرخش هر چرخ را جداگانه اندازه میگیرد. وقتی یک چرخ کُند شد (قفل کرد)، ABS فعال میشود. همین سنسور داده اصلی ESP، TCS و EBD را هم تأمین میکند.
سنسور شتابسنج جانبی (Lateral Accelerometer)
شتاب عرضی خودرو را در پیچ اندازه میگیرد. ESP از این داده برای تشخیص لیز خوردن استفاده میکند.
سنسور نرخ چرخش (Yaw Rate Sensor)
سرعت چرخش خودرو حول محور عمودی را اندازه میگیرد. مغز اصلی ESP است. اگر خودرو بیش از حد بچرخد (اورواستیر) یا کمتر از حد بچرخد (آندراستیر)، ESP با ترمز انتخابی روی چرخها آن را کنترل میکند.
سنسور فشار ترمز
فشار داخل سیستم هیدرولیک ترمز را رصد میکند. در سیستمهای ترمز بازیابیکننده انرژی (خودروهای هیبرید) نقش حیاتی دارد.
۴. سنسورهای تعلیق و فرمان
سنسور موقعیت پدال فرمان (Steering Angle Sensor)
زاویه و سرعت چرخش فرمان را اندازه میگیرد. داده آن برای ESP، فرمان برقی (EPS) و سیستمهای کمکپارک ضروری است.
سنسور ارتفاع تعلیق
در خودروهای با تعلیق فعال یا هوایی، ارتفاع هر گوشه خودرو را اندازه میگیرد. سیستم به طور خودکار سختی کمکفنر را تنظیم میکند.
۵. سنسورهای دما و اقلیم
سنسور دمای محیط بیرون
معمولاً پشت آرم جلو نصب است. داده آن به سیستم اقلیم و گاهی به سیستم هشدار یخزدگی جاده میرود.
سنسور دمای کابین
داخل اتاق قرار دارد و دمای هوای کابین را رصد میکند. در سیستمهای اقلیم اتوماتیک دو یا سه سنسور (راننده، سرنشین، عقب) وجود دارد.
سنسور تابش آفتاب
شدت نور خورشید روی داشبورد را اندازه میگیرد. اگر خورشید مستقیم میتابد، سیستم اقلیم خنکتر میکند حتی اگر دمای محیط پایین باشد.
۶. سنسورهای ایمنی سرنشین
سنسور شتابسنج تصادف (Crash Sensor)
در دهمهای ثانیه اول تصادف، شتاب منفی ناگهانی را تشخیص میدهد و فرمان باز شدن کیسه هوا را صادر میکند. چند نمونه در نقاط مختلف خودرو نصب میشود تا جهت ضربه مشخص شود.
سنسور وزن صندلی
زیر صندلی جلو قرار دارد. اگر صندلی خالی باشد یا وزن کمتر از حد مشخص باشد (کودک)، کیسه هوا غیرفعال میشود تا آسیب نرساند.
سنسور بسته بودن کمربند
سادهترین سنسور ایمنی — یک سوئیچ مکانیکی در زبانه کمربند.
۷. سنسورهای کمکراننده (ADAS)
رادار (Radar Sensor)
امواج رادیویی ۷۷ گیگاهرتز میفرستد و بازتاب آنها را تحلیل میکند. در هوای بد، باران و مه بهتر از دوربین کار میکند. پایه سیستمهای ACC (کروز کنترل تطبیقی) و AEB (ترمز اضطراری) است.
دوربین تکچشم یا استریو
تصویر جاده را پردازش میکند. خطکشی، عابر پیاده، علائم راهنمایی و فاصله با خودروی جلو را تشخیص میدهد. در روشنایی کافی دقیقتر از رادار است.
سنسور اولتراسونیک (پارکسنسور)
امواج صوتی با فرکانس بالا میفرستد. برد کوتاه (تا ۳ متر) اما ارزان و قابل اطمینان. پایه سیستمهای کمکپارک و هشدار مانع است.
LiDAR
فعلاً بیشتر در خودروهای خودران است. پالسهای لیزری میفرستد و نقشه سهبعدی دقیق محیط میسازد. گرانترین و دقیقترین سنسور محیطی.
۸. سنسورهای سیستم انتقال قدرت
سنسور موقعیت جعبهدنده
در گیربکسهای اتوماتیک موقعیت دقیق سلکتور (P/R/N/D) را تشخیص میدهد.
سنسور دمای روغن گیربکس
دمای روغن گیربکس اتوماتیک را رصد میکند. دمای بالا = تعویض دنده دیرتر و محافظت از کلاچها.
سنسور سرعت خروجی گیربکس
سرعت شافت خروجی را اندازه میگیرد. داده آن به ECU و ECM برای محاسبه سرعت واقعی خودرو میرود.
۹. سنسورهای خاص خودروهای هیبرید و برقی
سنسور جریان باتری (Current Sensor)
جریان ورودی و خروجی باتری را لحظهبهلحظه اندازه میگیرد. BMS از این داده برای محاسبه دقیق SOC (شارژ باقیمانده) استفاده میکند.
سنسور دمای باتری
در چندین نقطه پک باتری نصب میشود. دمای بالا یا پایین هر دو به باتری آسیب میزنند. سیستم مدیریت حرارتی باتری کاملاً به این سنسورها وابسته است.
سنسور ولتاژ سلول
ولتاژ هر سلول یا گروهی از سلولها را رصد میکند تا عدم تعادل شارژ تشخیص داده شود.
جدول خلاصه مهمترین سنسورها
| سنسور | کارکرد اصلی | علائم خرابی |
|---|---|---|
| O2 Sensor | تنظیم AFR | مصرف بالا، چراغ موتور |
| MAF | اندازه هوای ورودی | بیقراری دور آرام، دود |
| CKP | موقعیت میللنگ | روشن نشدن خودرو |
| WSS | سرعت چرخ | خاموش شدن ABS/ESP |
| Knock | تشخیص ضربه | کاهش توان، پینگ |
| MAP | فشار مانیفولد | مصرف بالا، دود سیاه |
| ECT | دمای آب | گرمای بیش از حد |
| TPS | موقعیت دریچه گاز | تأخیر در گاز دادن |
نکته کاربردی
وقتی چراغ موتور روشن میشود یک کد خطا (DTC) در حافظه ECU ذخیره میشود. با دستگاه دیاگ میتوان آن کد را خواند و دقیقاً فهمید کدام سنسور مشکل دارد. تعویض سنسور بدون خواندن کد اشتباه رایج در تعمیرگاههاست — کد بخوانید، بعد تصمیم بگیرید
مطالب مشابه